Preventief of correctief onderhoud: hoeveel plannen is genoeg?
Het verschil tussen preventief en correctief onderhoud is in twee zinnen uitgelegd. De echte vraag komt daarna: welke machines plan je wel in, en welke laat je bewust draaien tot er iets stukgaat.
Zoek op preventief onderhoud en je krijgt tien keer dezelfde uitleg. Preventief is gepland, correctief is repareren nadat er iets stuk is, preventief is beter. Die definitie klopt, en na twee minuten lezen weet je nog steeds niet wat je maandag moet doen.
De vraag die er in een technische dienst werkelijk toe doet is een andere. Niet *wat is het*, maar hoeveel preventief onderhoud past bij ons machinepark, en welke machines plan ik dan in. Want alles preventief onderhouden is net zo goed fout als niets.
Het verschil in twee zinnen
Preventief onderhoud is werk dat je vooraf inplant en uitvoert terwijl de machine het nog doet: smeren, filters vervangen, inspecteren, onderdelen verwisselen voordat ze op zijn. Het moment kies je zelf.
Correctief onderhoud is werk dat volgt op een storing. De machine staat stil, iemand moet komen, en het moment wordt voor je gekozen. Meestal op het slechtst denkbare tijdstip, want machines gaan zelden stuk op een rustige dinsdag.
Waar het verschil echt in zit
Niet in de handeling, want een lager vervangen is een lager vervangen. Het verschil zit in wie het moment bepaalt: jij of de machine.
Waarom alles preventief plannen een verkeerd doel is
In vakartikelen zie je regelmatig verhoudingen langskomen, van het type dat een gezonde technische dienst zoveel procent gepland werk zou moeten hebben. Die getallen zijn zelden onderbouwd voor jouw situatie, en het najagen ervan leidt tot een voorspelbare fout: onderhoudsbeurten inplannen op apparatuur waar dat niets oplevert.
Preventief onderhoud kost namelijk ook geld. Een monteur die een machine stopt, opent, controleert en weer sluit, is uren kwijt aan een machine die het prima deed. Doe je dat te vaak, dan betaal je voor zekerheid die je al had. Er is bovendien een effect dat vaak vergeten wordt: elke keer dat je een goedlopende machine openmaakt, introduceer je een kleine kans dat je iets verkeerd terugzet.
Er zijn machines waarbij bewust wachten op een storing de juiste keuze is. Een reserveventilator die in een schone ruimte hangt, waarvan er drie op voorraad liggen en die je in twintig minuten wisselt, hoef je niet te inspecteren. Draait hij door tot hij stopt, dan heb je precies de volledige levensduur benut zonder er ooit een uur aan te besteden.
Hoe je per machine bepaalt wat het waard is
De afweging is per machine te maken met drie vragen. Je hebt er geen adviesbureau voor nodig, wel een half uur en iemand die het machinepark kent.
- Wat gebeurt er als dit ding vanmiddag stilvalt? Ligt de hele lijn plat, of pak je een reserve uit de kast? Dit is verreweg de belangrijkste vraag, en hij gaat over gevolgen, niet over de machine zelf.
- Zie je het aankomen? Sommige storingen kondigen zich aan met geluid, trilling, temperatuur of lekkage. Andere zijn van het ene op het andere moment raak. Bij het eerste type levert inspecteren iets op, bij het tweede type nauwelijks.
- Wat kost de ingreep, gepland tegenover ongepland? Een geplande vervanging op donderdagmiddag tegenover dezelfde vervanging om half zes op vrijdag, met spoedlevering en een lijn die stilstaat. Bij sommige machines is dat verschil verwaarloosbaar, bij andere is het een veelvoud.
| Uitkomst | Wat je doet |
|---|---|
| Grote gevolgen, storing kondigt zich aan | Vast interval plus inspectie. Hier verdien je het meeste terug. |
| Grote gevolgen, storing komt onaangekondigd | Preventief vervangen op basis van draaiuren of leeftijd, of zorgen voor een reserve die je snel wisselt. |
| Kleine gevolgen, storing kondigt zich aan | Meenemen in een ronde langs meerdere machines, niet als losse beurt inplannen. |
| Kleine gevolgen, snel te wisselen | Laten draaien tot storing. Bewust, en vastgelegd, zodat het geen vergeten machine wordt. |
Leg de keuze vast, ook als je niets plant
Een machine zonder onderhoudsplan en een machine waarvan iemand bewust besloot dat een plan niet nodig is, zien er in de administratie hetzelfde uit. Tot er iets gebeurt en niemand meer weet welke van de twee het was.
Wettelijke keuringen staan hier los van
Eén categorie valt buiten deze afweging. Waar een keuring wettelijk of contractueel verplicht is, bepaalt niet jouw kosten-batenanalyse het interval maar de norm en de risicobepaling die daarbij hoort. Dat je een apparaat prima tot storing kunt laten draaien, doet daar niets aan af.
Het is wel handig om die keuringen in hetzelfde systeem te zetten als je onderhoud, zodat een monteur bij één machine ziet wat er aan gepland werk openstaat, ongeacht waar de verplichting vandaan komt. Hoe je dat opzet staat in het stuk over keuringen bijhouden per machine.
Waar het in de praktijk stukloopt
Het onderhoudsplan is meestal niet het probleem. Iemand heeft ooit een goede afweging gemaakt en er staat een verstandig schema. Het probleem is dat het schema en de werkelijkheid uit elkaar lopen, en wel op drie manieren.
- Het plan staat op een andere plek dan de machine. In een agenda, een spreadsheet of iemands hoofd. Een monteur die bij de machine staat weet niet dat er volgende week een beurt gepland staat, en doet het werk dubbel of helemaal niet.
- Uitgevoerd werk wordt niet afgetekend. De beurt is gedaan, in het systeem staat hij nog open. Na drie maanden vertrouwt niemand het overzicht meer, en een overzicht dat niemand vertrouwt stuurt niets meer aan.
- Nieuwe machines krijgen geen plan. Ze komen binnen, gaan draaien, en niemand heeft ze in het schema gezet. Dit is het stilste van de drie en veroorzaakt de meeste verrassingen.
Alle drie komen op hetzelfde neer: het plan leeft niet op de machine. Dat is dezelfde oorzaak die een onderhoudslijst in Excel na een half jaar onbetrouwbaar maakt, en die we uitgebreider beschreven in onderhoud bijhouden in Excel.
De volgorde die werkt
- Begin met een complete machinelijst. Een onderhoudsplan van een half machinepark plant precies de helft van je risico weg. Hoe je die lijst gevuld krijgt zonder alles over te typen staat op de pagina over het machineregister.
- Loop de drie vragen langs, per apparaattype. Twintig machines van hetzelfde type hebben meestal hetzelfde antwoord. Begin op type-niveau en pas daarna de uitzonderingen aan.
- Zet het interval, ook als dat 'geen' is. Een expliciete keuze om niets te plannen is een keuze. Een leeg veld is een gat.
- Zorg dat de beurt bij de machine zichtbaar is. Een code op de machine die je scant en waarop je ziet wat er openstaat, haalt de afstand tussen plan en werkvloer weg.
- Kijk na een half jaar terug naar de storingen. Machines die ondanks een plan blijven uitvallen hebben het verkeerde interval of het verkeerde soort onderhoud. Machines die nooit iets mankeren mag je rustiger inplannen.
Die laatste stap slaat bijna iedereen over, terwijl daar de winst zit. Een onderhoudsschema dat je één keer opstelt en nooit meer aanpast, is na twee jaar een schema voor een machinepark dat je niet meer hebt.
Een technische dienst waarmee wij werken zette de intervallen eerst per apparaattype voor ruim honderdzestig machines, en paste daarna alleen de uitzonderingen aan. Dat scheelde dagen ten opzichte van machine voor machine beginnen.
Zo werkt het in SyncPro
Je legt een onderhoudsplan vast per apparaattype of per losse machine, het systeem plant de beurten zelf in, en een monteur die de code op de machine scant ziet direct wat er openstaat. Bekijk wat SyncPro doet of vraag een demo aan.